http://www.trubendorffer.nl/
https://selfie.psyq.nl/
http://www.mindtuning.nl/
https://www.mirageverslavingszorg.nl/

Ons brein is niet opgewassen tegen de moderne maatschappij. Dat komt omdat wij voor een belangrijk deel nog net zo geprogrammeerd zijn als onze prehistorische voorouders. Hierdoor ontstaat ‘mismatch’. Auteur Ronald Giphart en hoog-leraar evolutionaire psychologie Mark van Vugt schreven er samen een boek over.

Hi_hersenen-5_Ronald-Giphart-en-Mark-van-der-Vlugt_credit-Ruud-Pos

Foto: Ruud Pos

De mismatchtheorie is een concept in de evolutionaire biologie en psychologie welke verwijst naar het feit dat de ontwikkeling van de oermens geen gelijke tred houdt met de veranderingen in de moderne leefomgeving. Sinds de landbouwrevolutie zo’n 13.000 jaar geleden is onze leefsituatie ingrijpend veranderd. De ontwikkelingen gaan sindsdien razendsnel en de maatschappij is almaar complexer geworden. “Hierbij moeten we ons realiseren dat de mens eigenlijk pas heel kort op de aarde rondloopt”, legt Van Vugt uit. De evolutie van de mens gaat ongeveer 2,5 miljoen jaar terug. Van al die tijd bestaat de homo sapiens slechts 60.000 jaar. Als je de menselijke evolutie als een uur zit dan heeft in de laatste 17 seconden pas de landbouwrevolutie plaatsgevonden. In dat tijdbestek hebben onze hersenen dus feitelijk gezien al deze veranderingen moeten bijbenen.”

Door deze relatief korte culturele evolutie is ons brein nog uitgerust met mechanismen die grotendeels nog hetzelfde zijn als die van mensen in de oertijd. Die zijn in onze moderne omgeving niet altijd even functioneel zijn. Een klassiek voorbeeld is hoe mensen altijd leefden in kleine en hechte groepen waarin een hoge mate van onderlinge afhankelijkheid was. Dat werd sinds de landbouwrevolutie compleet anders. Dit is een compleet andere omgeving dan de grote en anonieme steden waar mensen nu vaak sinds de industriële revolutie wonen en de kantoortuinen en fabriekshallen met kunstmatig licht waar ze werken. Wetenschappers weten al vrij lang dat deze onnatuurlijke omgevingen een negatieve invloed hebben op ons welzijn. “De mens is creatief en daardoor in staat tot grote uitvindingen”, licht Van Vugt toe. “Het doel is immer een efficiëntere en consistente productie te realiseren. De veranderingen lossen misschien aan de ene kant iets op, maar creëren aan de andere kant ook weer nieuwe problemen in de leefomgeving. Meestal met grote implicaties voor de gezondheid van de mens.”

Bestsellerauteur Ronald Giphart raakte gefascineerd door het gegeven dat we kennelijk dagelijks worden misleid door ons oeroude brein: “Mismatch verklaart waarom er zoveel mensen rondlopen met lichamelijke klachten, overgewicht, depressies en burnouts. In ons werk komt mismatch ook veelvuldig voor zonder dat we ons ervan bewust zijn. Onlangs is wetenschappelijk aangetoond dat jagers en verzamelaars geen last hadden van maagzweren en slapeloosheid; veelvoorkomende klachten van mensen met burn-out. In de oertijd was er alleen acute stress, bijvoorbeeld als iemand werd aangevallen door een roofdier. Dat gaf een vluchtreactie, maar die was van korte duur. Permanente stress van deadlines of geldproblemen zijn constant en kunnen we maar nauwelijks ontlopen.”

In het populair wetenschappelijk boek beschrijft Giphart met behulp van de wetenschappelijke onderbouwingHi_image004 van Van Vu
gt hoe het menselijk brein ons gedrag aanstuurt in reactie op externe en interne prikkels en. Van Vugt: “De hersenen zijn een informatieverwerkend orgaan. De ontwikkeling van de individuele hersenen is altijd een complex samenspel tussen genen en omgeving. We kunnen mismatch daarom enigszins voorkomen door organisaties te ontwerpen die meer op de oeromgeving lijken. Zo faciliteren we natuurlijk gedrag.” De wetenschapper wijst naar een plant in de hoek van zijn kamer. “Die plant is dan wel nep, maar ons oerbrein reageert alsof die echt is. Door de omgeving er natuurlijker uit te laten zien, voelen mensen zich beter. We zouden onze werkplekken, schoolpleinen en ziekenhuizen letterlijker groener moeten maken. Daarnaast moeten bedrijven mensen stimuleren om meer te bewegen tijdens hun werk. De oermens zat ook nooit stil en al helemaal niet acht uur per dag starend naar een computerscherm.”

Rechts: Het boek Mismatch geeft inzicht in hoe we een gezonder en gelukkiger leven kunnen leiden.

tekst: Annemarie van de weert